Istanbul Ekspres
Istanbul Ekspres – een samenwerking tussen intercultureel centrum De Centrale en Vooruit van 7 t/m 19 december 2006 – had als uitgangspunt om een beeld te geven van het kosmopolitische karakter van Istanbul. Dit gebeurde aan de hand van muziek, video, foto’s, tekeningen, film en literatuur. Het is onmogelijk om een allesomvattend verhaal te vertellen in het bestek van één festival. Toch werden vele karakteristieke elementen aangeraakt. Het was niet de bedoeling om de stad te verheerlijken en het exotische beeld op te hangen dat door vele reisagentschappen wordt verkocht. Want hoe boeiend en verscheiden ook – Istanbul is een harde en complexe stad.
Openingsconcert in De Centrale: Yasemin Göksu (met Hilde De Clercq op percussie)
Istanbul is een ongemeen boeiende stad. Het is het kruispunt waar de bakermat van de westerse en oosterse beschaving elkaar ontmoetten. Het is een stad vol verschillende etnische minderheden -Armeniërs, Koerden, Grieken,.. met een mengeling van religies – islam (soennieten, alevieten, …), joods, katholieke en orthoxe christenen, … Een stad vol (schijnbare) tegenstellingen – traditionele waarden tegenover moderne levenswijzen, de lekenstaat tegenover de religieus geïnspireerde samenleving. Allemaal elementen die de cultuurbeleving in de stad intens en veelzijdig maken.
De stad groeit iedere dag (en is ondertussen de grootste Europese stad met tussen de 12 tot 15 miljoen inwoners). Turken uit de meer rurale delen van het land, vestigen zich aan de rand van de stad. Er ontstaan getto’s waarvan de mentaliteit hevig botst met de grootstedelijke levenswijze van de bewoners van het centrum van de stad.
Toen we met artiesten praatten over het opzet van het festival, werd er ons meermaals op gewezen dat dié realiteit moest weerspiegeld worden in het programma en niet het exotische ‘oosterse minaretten en derwisjen’- verhaal. Ik las onlangs nog in een toeristische reportage dat Istanbul aanzien wordt als het nieuwe Barcelona. En eens temeer wordt het cliché opgehangen van ‘meisjes met een hoofddoek die hand in hand lopen met meisjes met blauwe haren’ en ‘het nieuwe en het oude, oost en west die zich moeiteloos met elkaar vermengen’. De realiteit ziet er helaas grimmigere en veel complexer uit. Basak Senova – de curator van het mediakunstenluik van het festival – was één van de krachtige figuren die in haar discours (Rejection Episodes-zie elders in de Blog) de nadruk legde op de samenlevingsproblemen in Istanbul.
links Grazz’ met Tugrul Yücesan en Hasan Tirpan in het voorprogramma van Ceza; links Erdem Helvacioglu, met een electro-audiovisuele trip van Vooruit naar de Bazaar in Istanbul
Er waren pakkende en confronterende momenten. Rapper Ceza die voor een menigte van Turkse tieners zong over verdraagzaamheid. Het premièreconcert van Derya Türkan, waarin hij met twee andere fantastische muzikanten (Renaud Garcia Fons en Ugur Isik) een eigen interpretatie van de Ottomaanse hofmuziek bracht. Tolga Sag die liederen zong van de alevitische gemeenschap (de alevieten hebben een heel harmonieuze samenleving gebaseerd op respect en solidariteit. Het uitdragen van de alevitische cultuur via diverse kunstuitingen speelt een heel belangrijke rol. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Soennitische Islam voor wie het samengaan van muziek en religie verwerpelijk is). Voor Tolga Sag –die zelf niet gelovig is, maar het belangrijk vindt om de Alevitsche cultuur uit te dragen – biedt het Alevitische geloof een antwoord op de fundamentalistische stromingen binnen de Islam.
Serhat Köksal – een van de weinig undergroundfiguren uit Istanbul – bracht elektronische muziek tegen een achtergrond van filmfragmenten uit de roemrijke jaren 60 en 70 – toen de Turkse cinema ontzettend furore maakte. De samenwerking tussen de muzikanten van Kattengat en de Gentse Turken Tugrul Yücesan en Hasan Tirpan was veelbelovend.
Eén van de hoogtepunten van het festival was de double bill Taksim trio en Mercan Dede. Het trio van Husnu Senlendirici speelde traditionele muziek die ze op een heel eigentijdse manier vertolken (met prachtige taksim-improvisaties van de meester). Mercan Dede rijgt moeiteloos electronische muziek en akoestische instrumenten aaneen. Het publiek in de zaal bestond voor de helft van de zaal uit Turkse Belgen – die gretig meezongen met Mercan Dedes sample van een bekend Turks volkslied.
links Bülent Elmas, de draaiende derwisj bij Mercan Dede; rechts de buikdanseres die mee het podium op mocht met Baba Zula: Nathalie Elghoul
Als slot overtuigde Baba Zula met haar bijzondere mix van oriental dub en traditionele muziek, waaraan buikdans en live cartoons werden toegevoegd. Aan dit concerten werkten ook een aantal Belgische muzikanten mee: Kristof Roseeuw, Joachim Badenhorst en Dree Peremans.
Het uitgangspunt om in een festivalprogramma – met muziek en mediakunst als focus – een complexer beeld te tonen van Istanbul dat wat gebruikelijk wordt opgehangen en voor dat programma ook de Turkse Belgen te interesseren, werd waargemaakt.
